fbpx
mensen Greetje Komdeur

Grenzen stellen: baken je eigen geluk af én dat van de ander

Heb je weleens het gevoel dat iemand je onredelijk behandelt? Dat het je lastig gemaakt wordt? Of dat er te veel van je wordt gevergd? Dan is het van belang om je grenzen aan te geven. Veel mensen zijn bang om grenzen te stellen omdat ze anderen niet voor het hoofd willen stoten. De ervaring leert, dat mensen het juist prettig vinden als je grenzen stelt. Ze weten dan waar ze aan toe zijn in de omgang met jou.

Waarom grenzen aangeven?

Persoonlijke grenzen hebben, net als landsgrenzen, te maken met afbakening. Je emotionele balans  en gemoedsrust zijn niet geborgd als jij gekwetst, beledigd of beschadigd wordt door wat mensen tegen je zeggen, of door wat ze doen. In een optimale situatie zou je ook bij tactloze mensen in balans blijven en je eigenwaarde behouden, maar als mens zijn we nu eenmaal kwetsbaar. Niet alleen aan de buitenkant, maar ook innerlijk.

Als iemand jouw grenzen respecteert, voelt dat veilig. Let maar eens op hoe je ontspant bij een empathisch persoon en hoe je op je hoede bent bij een onbehouwen of dominant persoon. Je geeft dus je grenzen aan om te zorgen dat mensen rekening houden met jouw gevoelens, behoeften en wensen, zodat je je (emotioneel) veilig voelt. En dat is een fundamentele behoefte van ieder mens.

Een zenmeester zei tegen zijn leerling:

“Stel, er komt iemand naar je toe met een cadeautje, maar je neemt het cadeautje niet aan. Van wie is dan het cadeautje?”

“Van diegene die het je wil geven”, antwoordde de leerling.

“Inderdaad”, zei de zenmeester. “En hetzelfde geldt ook voor emoties als boosheid, jaloezie, of voor beledigingen. Als je het niet aanneemt, blijft het van diegene die het met zich meedraagt. Onthoud dit, als je zo iemand tegenkomt”.

Ken je grens

Begrenzen gaat niet zozeer over de ander, maar over jezelf. Het gevoel dat je onnodig wordt gekwetst of dat het jou lastig wordt gemaakt, komt doordat jij dit hebt toegelaten. Je geeft vaak (on)bewust toestemming voor wie of wat je bij je binnen laat komen. Je kunt ook weigeren iets of iemand binnen te laten komen. Wanneer je innerlijk geen toestemming geeft, zal je persoonlijke grens niet worden overschreden.

Eerst moet je je grenzen leren kennen. Soms is direct duidelijk dat iemand je grens over gaat: bijvoorbeeld als je wordt uitgescholden of benadeeld. Maar vaak is het subtieler. Persoonlijke grenzen zijn niet tastbaar, omdat je ze niet kunt zien, horen, aanraken, ruiken of proeven. Ze hebben geen natuurlijke afscheiding zoals een heggetje of een stoeprand. Hierdoor vinden mensen het vaak lastig om ze in het oog te houden.

Luisteren naar je lichaam

Je leert je grenzen kennen door ze te leren voelen. Hoe sneller je merkt dat iets wat gedaan of gezegd wordt onprettig voelt, des te duidelijker het beeld van jouw grenzen wordt. Gevoelens manifesteren zich in je lichaam, vooral in je romp: bij je hartstreek, buik of schouders. Denk maar aan uitdrukkingen als: een steek in je hart, druk op je maag, je hart in je keel voelen kloppen. Maar ook in andere lichaamsdelen kun je emoties voelen.

Om je grenzen beter te leren kennen, moet je ze dus beter leren voelen. Dat leer je door met je aandacht in je lichaam te zijn. Naarmate je meer lichaamsbewustzijn ontwikkelt, kun je duidelijker zijn naar jezelf, omdat je weet wat je wel en niet binnen wilt laten. Je ontwikkelt innerlijke grenzen die anderen niet zomaar kunnen overschrijden.

Grenzen maken je zichtbaar

Grenzen leren stellen draait dus om bewustzijn van je grenzen. Dat je gaat herkennen wat voor jou te ver gaat, of welke dingen je eigenlijk niet zo leuk vindt. Door dat bewustzijn keer je ook terug naar jezelf: je grenzen bewaken geeft je een sterk gevoel van eigenheid, van autonomie. Dat is een van de meest waardevolle zaken die je kunt hebben in het leven.

Op zich is er niks mis met het overschrijden van grenzen. Het is zelfs een voorwaarde om persoonlijk te ontwikkelen en te groeien. Er is echter een verschil tussen het overschrijden van grenzen en het verliezen ervan. Het ene veronderstelt dat je weet waar je grenzen liggen, het andere niet. Het is dus van belang dat je je grens herkent en opmerkt wanneer je deze overschrijdt.

Een lage drempel of een hoge muur?

Iemand met zachte grenzen, neemt gemakkelijk emoties en stemmingen over van een ander, zowel positief als negatief. Hij of zij vervloeit gemakkelijk met anderen. Mensen met zachte persoonlijke grenzen praten het gedrag van anderen vaak goed, zelfs als het gedrag van de ander schadelijk is voor henzelf. De valkuil is dat anderen over hen heenlopen.

Iemand met harde grenzen, werpt muren op. Iemand met harde grenzen is emotioneel en fysiek vaak moeilijk toegankelijk. Vaak is er sprake van een pijnlijke herinnering of een trauma; bij gekwetste pijn is de eerste impuls een muur te bouwen om jezelf te beschermen. Soms is deze muur een gewoonte geworden. Het is moeilijk om door deze muur heen te breken, moeilijk om hem los te laten.

Jouw grens kan variëren van een lage drempel tot een hoge muur. Het kan ook zijn dat je beide inzet. Of je hebt flexibele grenzen leren stellen. Dit is afhankelijk van je persoonlijke situatie en je achtergrond.  Het is van belang om je ervan bewust te zijn wanneer je grenzen in acht neemt, wanneer je muren optrekt, of wanneer je grenzen verliest. Mensen met flexibele grenzen hebben de keuze wat ze binnen laten of wat niet.

Met grenzen geef je aan:

•Wie je zelf bent en waar je voor staat
•Wat jij wel of niet wilt toestaan of accepteren
•Waar jij wel of niet verantwoordelijk voor bent

Achter je grenzen staan

Bij het stellen en bewaken van je grenzen, moet je goed weten waarom je deze grens stelt. Het is essentieel om te weten wat voor jou acceptabel is en wat een stap te ver gaat. Misschien vind je het in het begin ongemakkelijk of spannend om je grenzen te communiceren, omdat je niet weet hoe de ander zal reageren.

Probeer zo helder mogelijk te verwoorden waar je voor staat en wat voor jou belangrijk is. Dit is een doorlopend proces, waarbij je steeds weer voor uitdagingen komt te staan. Iedere situatie daagt je uit om opnieuw beoordelen: vind ik dit wel of niet toelaatbaar? Wat zegt dit over mij, wat zegt dit over de ander?Waarom gaan mensen grenzen over?

Grenzen bakenen iets af, namelijk waar jij bent en waar de ander begint. Dus ook waar jouw overtuigingen en waarden gelden en waar die van de ander. En waar jouw wensen, behoeften en gevoeligheden gelden en waar die van de ander.

Vanwege de verschillende wereldmodellen, gaan mensen soms toch over jouw grens heen. Andersom kan natuurlijk ook gebeuren. Soms overschrijden mensen per ongeluk de grens van een ander. En soms reageren mensen gewoonweg nonchalant, vervelend of ongevoelig.

Het kan zijn dat zijn intenties goed zijn, maar een grens is een grens. In alle gevallen is het belangrijk om deze aan te geven. Dat stimuleert wederzijds respect.

Je grens aangeven doet jou en de ander goed

Door meer lichaamsbewustzijn te ontwikkelen, voel je eerder aan dat iemand je grenzen dreigt te overschrijden. Dat is voortaan het moment om je grens te trekken. Je bent er op tijd bij en kunt rustig aangeven wat je wel en niet wilt. Zo voorkom je dat gevoelens van boosheid, verdriet of agressie de boventoon gaan voeren en blijft een gesprek open en constructief.

Zolang je je grenzen niet aangeeft, zullen mensen er overheen blijven gaan, om wat voor reden dan ook. Dat heeft negatieve gevolgen voor je zelfbeeld, je zelfvertrouwen en je relaties met anderen.

Niet iedereen die je grenzen overschrijdt, doet dit vanuit onverschilligheid. Veel mensen schrikken, als ze merken dat ze je gekwetst hebben. Misschien heb je dit zelf ook weleens zo ervaren. Hoe dan ook: het is beter voor jezelf en het contact met anderen als je wel je grenzen aangeeft.

Je grenzen aangeven, hoe doe je dat?

Je kunt veel negatieve reacties voorkomen door op de juiste manier je boodschap over te brengen:

1) Geef tijdig je grens aan. Krop je emotie niet op. Als je boos bent, schiet de ander vrijwel automatisch in de verdediging, of kruipt in zijn schulp. Wees niet bang dat mensen je overgevoelig of een zeurpiet vinden. Vaak dwingt het juist respect af als je rustig je grens aangeeft, zonder woede of slachtoffergedrag. En dit lukt beter als je het op tijd doet.

2) Blijf trouw aan jezelf. Ga er bij vervelende reacties niet te snel vanuit dat iemand het op jou persoonlijk gemunt heeft. Door uit te gaan van een positieve intentie achter het gedrag van de ander, kun je je grenzen zonder boosheid aangeven.

3) Zit of sta stevig, met je schouders naar achteren. Formuleer in de ik-vorm: “Ik wil dit niet … Ik vind dit niet prettig … Mijn gevoel zegt me dat ik dit niet moet doen …”. Zeg ‘nee’ op een rustige en overtuigende manier, waarbij je lichaamstaal in overeenstemming is met je woorden. Je hoeft geen reden op te geven of verantwoording af te leggen. Dat voorkomt dat je in een discussie belandt.

4) Geef de ander de gelegenheid om te reageren. Als de ander gekwetst is, geef hem of haar dan wat tijd. Ga niet je eigen grenzen relativeren, ga niet goedpraten wat je eerder zei. De ander mag boos, gekwetst of verdrietig zijn. Als de emoties gezakt zijn, kunnen jullie verder praten.

5) Grenzen stellen leer je door te doen. Oefening baart kunst. Spreek je behoeften en verlangens uit, óók als je het moeilijk vindt. Kijk wat je van een moeilijke ervaring kunt leren; hoe zou je het een volgende keer anders willen aangeven?

6) Als je boodschap niet overkomt zoals je deze hebt bedoeld, herhaal dan je boodschap. Wees krachtig en flexibel, gebruik zondig andere woorden om je boodschap duidelijk te maken. Houd het doel voor ogen: je wilt dat de ander jouw grenzen respecteert. Je wilt niet de relatie beschadigen. Realiseer je dat je niets te verliezen hebt wanneer je op een respectvolle manier je grenzen aangeeft.

Je kunt niet altijd voorkomen dat een ander defensief, boos, of teleurgesteld reageert. Dan is het goed om te beseffen dat je dit bij de ander kunt laten. Door hier mindful mee  om te gaan, wordt het gemakkelijker om je grenzen -geheel in overeenstemming met jezelf- te communiceren.  Je zult merken dat het je meer zelfvertrouwen geeft en dat het je relaties verbetert.

Deel dit bericht

Share on facebook
Share on google
Share on twitter
Share on linkedin
Share on print
Share on email
Share on whatsapp
Sluit Menu